Hiç fark ettin mi, bazı insanlar bir konuşma bittikten sonra bile o konuşmayı zihninde yaşamaya devam eder. Sen de bazen kendini böyle yakalıyor olabilirsin. Bir cümleyi tekrar tekrar düşünürsün, “bunu söylemeseydim daha mı iyi olurdu?” diye aklından geçirirsin. Hatta çoğu zaman olay çoktan bitmiştir ama zihnin hâlâ o sahnenin içinde dolaşır.

Eğer her şeyi fazla düşünen biriysen muhtemelen çevrenden şu cümleyi duymuşsundur:
“Bu kadar düşünme.”
Ama işin ilginç tarafı şu; fazla düşünen insanlar genelde bunu bilinçli olarak yapmaz. Zihin kendi kendine çalışmaya devam eder. Sanki içinde sürekli analiz yapan bir parça vardır ve o parça her ihtimali gözden geçirmek ister.

Dışarıdan bakıldığında bu sadece fazla düşünmek gibi görünür. Oysa çoğu zaman bunun arkasında başka bir şey vardır: Zihin seni korumaya çalışıyordur. Hata yapmamak, yanlış anlaşılmamak ya da kontrolü kaybetmemek için sürekli hesap yapar. Ancak bu koruma çabası zamanla fark etmeden seni zihinsel olarak yormaya başlar.

Her Şeyi Fazla Düşünen İnsanların Fark Etmediği 5 Psikolojik Gerçek

Her şeyi fazla düşündüğünü fark ettiğinde muhtemelen kendine kızıyorsundur. “Neden bu kadar kafaya takıyorum?” diye düşündüğün bile olmuştur. Ama çoğu insanın bilmediği bir şey var: Fazla düşünmenin arkasında genelde sandığından farklı psikolojik nedenler bulunur.

1. Zihnin seni korumaya çalışıyor olabilir.
Zihin bazen hata yapmaman için sürekli senaryolar üretir. Olası riskleri önceden görmek ister. Yani fazla düşünmek çoğu zaman bir zayıflık değil, zihnin aşırı korumacı çalışmasının bir sonucudur.

2. Belirsizlik seni tetikliyor olabilir.
Zihnin en zorlandığı şeylerden biri belirsizliktir. Netlik olmadığında zihin boşluğu doldurmaya başlar. Bu yüzden küçük bir olay bile zihninde büyüyebilir.

3. Empati gücün yüksek olabilir.
Başkalarının ne düşündüğünü ve ne hissettiğini önemseyen insanlar söyledikleri bir cümleyi uzun süre düşünebilir. “Acaba onu kırdım mı?” gibi sorular zihinde tekrar tekrar dönebilir.

4. Zihnin çözüm bulduğunu sanıyor olabilir.
Bir şeyi tekrar tekrar düşünmek çoğu zaman sorunu çözdüğünü hissettirir. Ama gerçekte çoğu zaman aynı düşünce döngüsünün içinde kalırsın.

5. Fazla düşünmek zihinsel yorgunluk yaratır.
Zihin sürekli çalıştığında dinlenemez. Bu yüzden fazla düşünen insanlar çoğu zaman fiziksel olarak değil, zihinsel olarak yorgun hisseder.

Peki Neden Bazı İnsanlar Daha Fazla Düşünür?

Şunu fark etmek önemli: Herkes düşünür ama herkes aynı şekilde düşünmez. Bazı insanların zihni bir konuyu kısa sürede bırakabilirken, bazı insanların zihni o konunun etrafında uzun süre dolaşır. Bunun nedeni genellikle kişinin karakterinden çok, zihnin nasıl öğrenmiş olduğuyla ilgilidir.

Eğer geçmişte sık eleştirildiysen, hata yaptığında sert tepkiler aldıysan ya da yanlış yapmamak için sürekli dikkatli olman gerektiğini öğrendiysen, zihnin zamanla daha tetikte çalışmayı öğrenir. Böyle durumlarda zihin sana şunu söyler: “Daha fazla düşünürsem daha az hata yaparım.” Bu yüzden zihnin olayları analiz etmeye devam eder.

Bir diğer neden de kontrol ihtiyacıdır. Zihin belirsizliği sevmez. Bir durum net değilse, zihnin boşluğu kendi senaryolarıyla doldurur. “Ya şöyle olursa?”, “Ya yanlış anlaşılmışsam?” gibi düşünceler bu yüzden ortaya çıkar. Zihin aslında seni hazırlıklı tutmaya çalışır ama bunu yaparken seni yorar.

Bazı insanlar için fazla düşünmenin bir nedeni de duygusal hassasiyettir. Başkalarının ne hissettiğini önemseyen, ilişkilerde dikkatli davranan insanlar söyledikleri bir cümlenin etkisini uzun süre düşünebilir. Bu, empati gücüyle ilgilidir ama kontrol edilmediğinde zihni gereksiz yere meşgul edebilir.

Yani çoğu zaman fazla düşünmek sandığın gibi “takıntılı olmak” değildir. Daha çok zihnin seni korumaya çalışırken gereğinden fazla çalışmasıdır.

Her Şeyi Fazla Düşünen İnsanların Ortak Özelliği

Fazla düşünmek çoğu zaman “kafaya takmak” gibi görülür.
Ama çoğu zaman altında şu özellikler vardır:

• Belirsizliğe tahammül etmekte zorlanırsın.
  Netlik olmadığında zihnin boşluğu senaryolarla doldurur.
• Küçük detayları büyütme eğilimin vardır.
  Bir cümle, bir bakış ya da küçük bir hata saatlerce zihninde dönebilir.
• Zihnin sürekli “ya şöyle olursa” diye çalışır.
  Olası riskleri önceden görmek istersin.
• Kendine karşı oldukça eleştirelsindir.
  Söylediklerini, yaptıklarını ve kararlarını sık sık sorgularsın.
• Kontrol duygusunu kaybetmek seni rahatsız eder.
  Bu yüzden zihnin her ihtimali önceden hesaplamaya çalışır.
• Empati gücün yüksektir.
  Başkalarının ne hissettiğini düşündüğün için davranışlarını tekrar tekrar analiz edebilirsin.

Bu yüzden fazla düşünmek çoğu zaman yalnızca düşünmek değildir.
Çoğu zaman zihnin sürekli tetikte kalmasıdır.

Fazla Düşünen İnsanların Çoğu Şeyi Yanlış Anlar

Fazla düşünmek çoğu zaman şu yanılgılarla birlikte gelir:

• Her şeyi düşünürsem hata yapmam sanırsın.
  Oysa fazla düşünmek çoğu zaman karar vermeyi zorlaştırır.
• Başkasının ne düşündüğünü tahmin etmeye çalışırsın.
  Ama zihin çoğu zaman gerçeği değil, ihtimalleri üretir.
• Geçmişteki bir olayı tekrar düşünmenin çözüm getireceğini sanırsın.
  Halbuki çoğu zaman yalnızca aynı düşünceyi tekrar edersin.
• Hazırlıklı olmak ile kontrol etmeyi karıştırırsın.
  Hayattaki birçok şeyi önceden hesaplamak mümkün değildir.
• Zihninin söylediği her şeyi gerçek sanırsın.
  Oysa zihin bazen yalnızca olasılık üretir.

Aslında Ortak Özellik Şudur:

Her şeyi fazla düşünen insanların ortak özelliği yalnızca çok düşünmeleri değildir.

Asıl ortak özellikleri şudur:

• Zihinleri sürekli risk taraması yapar.
• Yanlış yapmaktan kaçınmaya çalışırlar.
• Kendilerini sürekli analiz ederler.

Yani mesele fazla düşünmek değil,
zihnin sürekli tetikte kalmasıdır.

Fazla Düşünmenin Gerçek Bedeli

Fazla düşünmek çoğu zaman sadece zihinsel bir alışkanlık gibi görünür.
Ama uzun vadede bazı sonuçlar doğurur:

• Karar vermek zorlaşır.
  Çünkü her ihtimali düşünmek, seçim yapmayı geciktirir.
• Zihin dinlenemez.
  Gün içinde başlayan düşünce döngüsü gece de devam edebilir.
• Küçük şeyler büyüyebilir.
  Basit bir olay, zihinde tekrarlandıkça daha büyük bir anlam kazanabilir.
• Şu anı kaçırabilirsin.
  Zihin geçmişi ve geleceği düşünürken, içinde bulunduğun an arka planda kalabilir.

Unutulmaması Gereken Bir Gerçek

Her şeyi fazla düşünen insanların çoğu kendini şöyle tanımlar:
“Ben sadece çok düşünüyorum.”

Ama çoğu zaman gerçek şu olur:

• Zihin seni korumaya çalışıyordur.
• Riskleri önceden görmek istiyordur.
• Hata yapmamak için sürekli hesap yapıyordur.

Bu yüzden mesele çoğu zaman fazla düşünmek değildir.

Mesele, zihnin bir türlü rahatlayamamasıdır.

Uzm. Psk. Burak AKKAYA