Sağlık anksiyetesi, kişinin bedenindeki değişiklikleri ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlaması ve sağlığıyla ilgili kaygısını kontrol etmekte zorlanmasıdır. Baş ağrısı, kalp çarpıntısı, halsizlik veya küçük bir ağrı fark edildiğinde zihinde hızla “Ya ciddi bir hastalığım varsa?” düşüncesi ortaya çıkabilir.

Bu kaygıyı azaltmak için kişi bedenini kontrol edebilir, internette belirtileri araştırabilir veya yakınlarından güvence isteyebilir. Doktor değerlendirmeleri normal çıksa bile rahatlama bazen kısa sürer. Bir süre sonra yeni bir belirti fark edilir ve aynı döngü yeniden başlar.

Bu nedenle sağlık anksiyetesinde sorun yalnızca hastalanmaktan korkmak değildir. Belirsizliği ortadan kaldırmak için yapılan kontrollerin zamanla kaygıyı beslemesi önemli bir noktadır. Elbette her sağlık endişesi psikolojik değildir. Yeni, şiddetli veya devam eden fiziksel belirtilerin uygun tıbbi değerlendirmeden geçmesi gerekir.

Sağlık anksiyetesini anlamak, gerçek bedensel belirtileri görmezden gelmek anlamına gelmez. Asıl mesele, gerekli tıbbi değerlendirme yapıldıktan sonra bile hastalık ihtimalinin kişinin zihnini ve günlük yaşamını sürekli meşgul etmeye devam etmesidir.

Sağlık Anksiyetesi Nedir?

Sağlığımızla ilgili zaman zaman endişelenmemiz normaldir.

Vücudumuzda alışık olmadığımız bir belirti fark ettiğimizde bunun nedenini merak edebiliriz. Doktora gitmek veya güvenilir bir sağlık kaynağına bakmak da olağandır.

Sağlık anksiyetesinde ise bu endişe daha yoğun ve tekrarlayıcı hale gelir.

Kişi:

“Ya doktor bir şeyi gözden kaçırdıysa?”

“Bu ağrı normal değilse?”

“Ya hastalık henüz testlerde çıkmadıysa?”

gibi düşüncelerden uzaklaşmakta zorlanabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır.

Sağlık anksiyetesi ile hastalık anksiyetesi bozukluğu aynı kavram değildir.

Sağlık anksiyetesi daha geniş bir psikolojik örüntüyü ifade eder. Hastalık anksiyetesi bozukluğu ise belirli klinik ölçütleri bulunan bir tanıdır.

Dolayısıyla sağlığıyla ilgili yoğun kaygı yaşayan herkese bir psikiyatrik tanı koymak doğru değildir.

Sağlık Anksiyetesi Belirtileri Nelerdir?

Sağlık anksiyetesi yalnızca “hasta olmaktan korkmak” şeklinde görülmez.

Kişinin düşüncelerinde ve davranışlarında da belirgin değişiklikler oluşabilir.

Sık görülebilecek durumlar şunlardır:

• Bedeni sık sık kontrol etmek
• Nabız veya tansiyonu tekrar tekrar ölçmek
• Lenf bezlerini, cildi veya başka bölgeleri sürekli incelemek
• Küçük bir belirtinin ciddi hastalık olduğunu düşünmek
• İnternette saatlerce hastalık belirtileri araştırmak
• Doktorların bir şeyi gözden kaçırdığından endişelenmek
• Normal test sonuçlarına rağmen rahatlayamamak
• Yakınlarından sürekli “Bir şeyin yok” güvencesi istemek
• Hastalık haberlerinden yoğun biçimde etkilenmek
• Hastalanma korkusuyla bazı aktivitelerden kaçınmak
• Bedensel duyumlara karşı aşırı hassas hale gelmek

Bu belirtilerin zaman zaman ortaya çıkması tek başına sağlık anksiyetesi anlamına gelmez.

Asıl önemli olan, sağlıkla ilgili kaygının kişinin günlük yaşamında ne kadar yer kapladığıdır.

Sağlık Anksiyetesi Neden Olur?

Sağlık anksiyetesinin tek bir nedeni yoktur.

Bazı kişiler geçmişte ciddi bir hastalık yaşamış olabilir.

Bazıları çocukluk döneminde yakın bir aile üyesinin hastalığına tanık olmuş olabilir.

Bir yakının ani kaybı da bedensel belirtilere karşı hassasiyeti artırabilir.

Bunun yanında kişinin belirsizliğe nasıl yaklaştığı önemlidir.

Sağlık konusunda yüzde yüz kesinlik elde etmek mümkün değildir.

Tıbbi değerlendirmeler önemli bilgiler verir. Ancak hiçbir insan gelecekte hiç hastalanmayacağının garantisini alamaz.

Sağlık anksiyetesi yaşayan kişi için bu belirsizlik oldukça zorlayıcı olabilir.

Bu nedenle zihin sürekli yeni bir güvence arar.

Sorun şu ki güvence geldiğinde rahatlama genellikle uzun sürmez.

Bir süre sonra:

“Peki ya bu sefer farklıysa?”

sorusu ortaya çıkar.

Sürekli Hastalık Belirtisi Aramak Kaygıyı Neden Artırır?

İnternette sağlık bilgisi araştırmak bazen yararlıdır.

Ancak sağlık anksiyetesinde araştırmanın amacı yalnızca bilgi edinmek olmayabilir.

Kişi aslında kaygısını tamamen ortadan kaldıracak bir cevap arıyor olabilir.

Örneğin hafif bir baş ağrısı yaşar.

Arama motoruna:

“Baş ağrısı neden olur?”

yazar.

Karşısına onlarca olasılık çıkar.

Çoğu zararsızdır.

Ancak kişinin dikkati en ciddi hastalığa takılabilir.

Bir süre sonra başka belirtileri araştırmaya başlar.

Boyun ağrısı.

Yorgunluk.

Uyuşma.

Baş dönmesi.

Araştırma arttıkça kişinin karşısına daha fazla hastalık ihtimali çıkar.

Böylece başlangıçta kaygıyı azaltmak amacıyla yapılan araştırma, yeni korkular üretmeye başlayabilir.

Bu döngü bazen siberkondri kavramıyla da ilişkilendirilir.

Bedenimizi Sürekli Kontrol Etmek Neden Rahatlatmaz?

Sağlık anksiyetesinde sık görülen davranışlardan biri bedeni kontrol etmektir.

Kişi kalp atışını dinleyebilir.

Bir bölgeye tekrar tekrar dokunabilir.

Aynada cildini inceleyebilir.

Nabzını ölçebilir.

Bu davranış kısa süreli rahatlama sağlayabilir.

“Şimdilik bir şey yok.”

Ancak beyin burada önemli bir şey öğrenir:

“Demek ki güvende olduğumu anlamak için kontrol etmem gerekiyor.”

Bir süre sonra kişi rahatlamak için yeniden kontrol eder.

Kontrol arttıkça bedensel duyumlara olan dikkat de artar.

Normalde fark edilmeyecek küçük değişiklikler daha görünür hale gelir.

Bu kez kişi:

“Daha önce bunu hissetmemiştim.”

diye düşünür.

Böylece şu döngü oluşabilir:

Belirti fark etme → tehlikeli yorum → kaygı → kontrol → kısa rahatlama → yeniden belirti arama

Sağlık anksiyetesini sürdüren temel mekanizmalardan biri bu döngüdür.

Kaygı Gerçekten Bedensel Belirti Yaratabilir mi?

Evet.

Kaygı yalnızca düşüncelerde yaşanmaz.

Beden de kaygıya tepki verir.

Kalp atışı hızlanabilir.

Kaslar gerilebilir.

Nefes alışverişi değişebilir.

Baş dönmesi, mide rahatsızlığı veya terleme görülebilir.

Kişi sağlık anksiyetesi yaşıyorsa bu belirtileri yeniden ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlayabilir.

Örneğin:

“Kalbim hızlı atıyor.”

düşüncesinin ardından:

“Kalbimde sorun olabilir.”

yorumu gelir.

Bu yorum kaygıyı artırır.

Kaygı yükseldikçe kalp daha hızlı atabilir.

Sonuçta kişi korktuğu belirtinin gerçekten arttığını görür.

Fakat bunun nedeni her zaman düşündüğü hastalık değildir.

Bazen kaygının kendisi bedendeki duyumu güçlendirmektedir.

Doktor “Bir Şey Yok” Dediği Halde Kaygı Neden Devam Eder?

Sağlık anksiyetesinin en zorlayıcı taraflarından biri budur.

Kişi doktora gider.

Muayene olur.

Testler yapılır.

Sonuçlar normal çıkar.

Bir süre rahatlar.

Sonra zihinde yeni bir düşünce belirir:

“Ya test yanlışsa?”

“Ya hastalık henüz görünmüyorsa?”

“Ya doktor yeterince incelemediyse?”

Böylece tıbbi güvence kalıcı bir çözüm olmaktan çıkar.

Kişi başka bir doktora gitmek isteyebilir.

Yeni testler yaptırabilir.

İnternetten farklı yorumlar okuyabilir.

Burada temel ihtiyaç artık yalnızca sağlık değerlendirmesi değildir.

Kişi yüzde yüz kesinlik aramaktadır.

Fakat sağlık konusunda mutlak kesinlik elde etmek mümkün olmadığı için yeni güvence arayışları devam eder.

Sağlık Anksiyetesi ile Panik Atak Arasında Ne Fark Vardır?

İki durum birbirine benzeyebilir.

Panik atakta kişi ani ve yoğun bedensel belirtiler yaşayabilir.

Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, baş dönmesi veya ölüm korkusu ortaya çıkabilir.

Sağlık anksiyetesinde ise kaygı daha uzun süreli olabilir.

Kişi günler veya haftalar boyunca belirli bir hastalığın ihtimalini düşünebilir.

Ancak iki durum aynı kişide birlikte de görülebilir.

Örneğin kalp çarpıntısı yaşayan kişi panik atak geçirebilir.

Daha sonra:

“Kalbimde gerçekten sorun olabilir mi?”

düşüncesiyle uzun süre sağlık kaygısı yaşayabilir.

Bu nedenle yalnızca tek bir belirtiye bakarak ayrım yapmak doğru değildir.

Sağlık Anksiyetesi ile Somatizasyon Aynı Şey midir?

Hayır.

Birbirleriyle ilişkili olabilir ancak aynı kavram değildir.

Somatizasyonda psikolojik stres ve duygusal yük bedensel belirtilerle daha görünür hale gelebilir.

Sağlık anksiyetesinde ise kişinin asıl zorlandığı nokta, bedensel duyumları ciddi hastalık ihtimali üzerinden yorumlamasıdır.

Örneğin iki kişi de baş ağrısı yaşayabilir.

Bir kişi:

“Son günlerde çok gerginim.”

diye düşünebilir.

Diğeri ise:

“Ya beynimde ciddi bir problem varsa?”

düşüncesine takılabilir.

Buradaki fark yalnızca belirtide değil, belirtiye verilen anlamdadır.

Sağlık Haberleri ve Sosyal Medya Kaygıyı Artırabilir mi?

Evet, bazı kişilerde artırabilir.

Sağlıkla ilgili içerikler sosyal medyada oldukça görünürdür.

Kanser belirtileri.

Kalp hastalıkları.

Ani ölümler.

Nadir hastalıklar.

Bir kişi sağlık anksiyetesi yaşıyorsa bu içerikleri kendisiyle ilişkilendirmeye daha yatkın olabilir.

Örneğin videoda:

“Bu belirtiyi görmezden gelmeyin.”

denildiğinde kişi hemen kendi bedenini kontrol etmeye başlayabilir.

Üstelik algoritmalar kişinin baktığı içeriklere benzer videolar göstermeye devam eder.

Bir süre sonra sosyal medya akışı yoğun biçimde hastalık içeriğiyle dolabilir.

Türkiye’de 2026 yılında yayımlanan araştırmalar da sağlık haberleriyle etkileşim biçimi ile sağlık anksiyetesi arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu gösteriyor.

Bu nedenle sağlık bilgisinden tamamen kaçınmak değil, bilgiyi nasıl ve neden aradığınızı fark etmek önemlidir.

Sağlık Anksiyetesi Nasıl Azalır?

Sağlık anksiyetesini azaltmanın amacı bedensel belirtileri görmezden gelmek değildir.

Amaç, her bedensel duyumu otomatik olarak tehlike işareti olarak değerlendirmemeyi öğrenmektir.

Bunun için birkaç nokta önemlidir:

• Sürekli beden kontrolünü fark etmek
• İnternetten belirti araştırma süresini azaltmak
• Sürekli güvence istemeyi gözlemlemek
• Bedensel duyumlarla ilgili alternatif açıklamaları değerlendirmek
• Belirsizliğe tahammülü geliştirmek
• Kaygı nedeniyle kaçınılan günlük aktivitelere yeniden dönmek
• Sağlık kontrollerini plansız ve tekrarlayıcı biçimde değil, uygun tıbbi öneriler doğrultusunda yürütmek

Buradaki hedef:

“Kesinlikle hasta değilim.”

düşüncesini kanıtlamak değildir.

Daha gerçekçi hedef:

“Her bedensel değişiklik ciddi bir hastalık anlamına gelmez ve belirsizlikle baş edebilirim.”

diyebilmektir.

Sağlık Anksiyetesi Terapide Nasıl Ele Alınır?

Sağlık anksiyetesinde terapinin amacı kişiye:

“Bir şeyin yok, düşünme.”

demek değildir.

Zaten kişi çoğu zaman bu cümleyi daha önce defalarca duymuştur.

Benim terapi yaklaşımımda sağlık kaygısını sürdüren düşünce, duygu ve davranış döngüsüne bakarım.

Örneğin:

Bir belirti fark edildiğinde kişi ne düşünüyor?

Zihni hemen en kötü ihtimale mi gidiyor?

Kaygısını azaltmak için ne yapıyor?

İnternette araştırıyor mu?

Bedenini kontrol ediyor mu?

Yakınlarından veya doktorlardan sürekli güvence mi istiyor?

Bu davranışların kısa vadede ne sağladığına, uzun vadede ise kaygıyı nasıl sürdürdüğüne bakılır.

Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımında özellikle bedensel duyumların felaketleştirilmesi, güvence arama, kontrol etme ve kaçınma davranışları üzerinde çalışılabilir.

Amaç sağlık konusunda tamamen kaygısız hale gelmek değildir.

Amaç, sağlıkla ilgili belirsizliği yaşamın merkezine yerleştirmeden taşıyabilmektir.

Sağlık Anksiyetesi İçin Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalı?

Sağlık endişesi günlük yaşamın büyük bir bölümünü kaplamaya başladıysa destek düşünülebilir.

Özellikle:

• Hastalık düşünceleri günün önemli bölümünü meşgul ediyorsa
• Normal tıbbi sonuçlara rağmen kaygı devam ediyorsa
• Sürekli doktor veya test arayışı varsa
• İnternette hastalık araştırmak kontrol edilemiyorsa
• Beden sürekli kontrol ediliyorsa
• Hastalanma korkusu nedeniyle aktivitelerden kaçınılıyorsa
• İş, ilişki veya sosyal yaşam etkilenmeye başladıysa

bu döngünün psikolojik yönünü değerlendirmek yararlı olabilir.

Bununla birlikte yeni veya açıklanamayan fiziksel belirtilerin gerekli tıbbi değerlendirmesinin yapılması önemlidir.

Psikolojik değerlendirme tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez.

Ankara’da Sağlık Anksiyetesi ve Psikolojik Destek

Sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler çoğu zaman bedenlerini dinlemekten yorulduklarını söyler.

Küçük bir belirti bile uzun süren araştırmalara, kontrole ve kaygıya dönüşebilir.

Uzm. Psk. Burak Akkaya, Ankara Çukurambar’da Can Psikoloji bünyesinde yüz yüze ve uygun durumlarda online terapi süreçleri yürütmektedir.

Terapi sürecinde yalnızca “Hangi hastalıktan korkuyorsunuz?” sorusuna değil, sağlık kaygısının nasıl sürdüğüne de bakılır.

Bedensel belirtileri yorumlama biçimi, belirsizliğe tahammül, güvence arama, kontrol davranışları ve geçmiş sağlık deneyimleri birlikte değerlendirilebilir.

Çünkü sağlık anksiyetesinde asıl hedef hiçbir zaman hastalanmayacağınıza inanmak değildir.

Her ihtimali kontrol etmek zorunda olmadan yaşamaya devam edebilmektir.

Sorun Her Belirtiyi Fark Etmek Değil, Her Belirtiyi Tehlike Olarak Görmektir

Bedenimiz gün boyunca yüzlerce farklı duyum üretir.

Bir kas gerilir.

Kalp kısa süre hızlanır.

Baş ağrır.

Mide hareket eder.

Normalde bunların büyük bölümü fark edilmeden geçer.

Sağlık anksiyetesi arttığında ise dikkat bedene yönelir.

Daha fazla belirti fark edilir.

Daha fazla belirti fark edildikçe daha fazla endişe oluşur.

Bu nedenle çözüm bedeninizi hiç dinlememek değildir.

Asıl mesele, bedeninizden gelen her sinyali felaket haberi gibi okumamayı öğrenmektir.

Çünkü bazen kaygıyı büyüten şey ilk belirti değildir.

O belirtinin ardından başlayan bitmeyen “Ya ciddi bir şeyse?” arayışıdır.

---

Uzm. Psk. Burak Akkaya