Bazı insanlar hayatında güzel bir şey olduğunda rahatlamak yerine gerilir. Bir ilişki iyi gidiyordur, işler yavaş yavaş yoluna giriyordur, uzun zamandır beklediği bir fırsat karşısına çıkmıştır; ama içeride tuhaf bir huzursuzluk başlar. Sanki bu iyi hal uzun sürmeyecekmiş, birazdan kötü bir şey olacakmış ya da her şey bir anda bozulacakmış gibi hisseder.
Bu durum dışarıdan bakıldığında garip görünebilir. Çünkü insanın iyi hissettiğinde rahatlaması beklenir. Oysa bazı insanlar için huzur tanıdık bir duygu değildir. Zihin yıllarca kaygıya, eleştiriye, belirsizliğe, terk edilmeye ya da hayal kırıklığına alıştıysa; iyi gelen şeyler bile güvenli değil, yabancı hissettirebilir.
İşte bu yüzden bazı insanlar mutlu olduklarında bile tetikte kalır. Sevildiğinde şüphelenir, işleri yoluna girdiğinde endişelenir, sakin bir dönem başladığında “bu sessizlik hayra alamet değil” diye düşünür. Çünkü zihin bazen iyi olanı da kaybedilecek bir şey gibi algılar. Ve insan kaybetmekten korktuğu şeyi yaşamaya bile cesaret edemez.
Bu yazıda, insanın neden iyi hissetmekten korkabileceğini, güzel şeyler olduğunda neden huzursuz olabileceğini ve bu durumun kendini sabote etme, kaygı, suçluluk ve güvenlik hissiyle nasıl bağlantılı olduğunu ele alacağız.
İyi Hissetmek Neden Bazı İnsanlara Güvensiz Gelir?
İyi hissetmek kulağa çok doğal gelir. İnsan mutlu olur, rahatlar, güvende hisseder ve hayatın tadını çıkarmaya başlar. Fakat herkes için süreç böyle işlemez. Bazı insanlar iyi hissettiklerinde gevşemek yerine sıkışır. Çünkü zihinleri iyi olanı yaşamaya değil, kötü olanı beklemeye alışmıştır.
Bunun birkaç nedeni olabilir:
- Geçmişte iyi şeylerin ardından kötü deneyimler yaşanmıştır.
Kişi mutlu olduğu bir anda terk edilmiş, güvendiği anda hayal kırıklığı yaşamış ya da rahatladığı anda eleştirilmiş olabilir. Bu durumda zihin iyi hissetmeyi tehlikeye açık olmakla eşleştirebilir. - Huzur tanıdık değildir.
Sürekli gergin, kontrolcü veya eleştirel ortamlarda büyüyen kişiler için sakinlik bile yabancı gelebilir. İnsan bazen iyi olduğu için değil, tanıdık olduğu için kaygıya tutunur. - Kaybetme korkusu iyiliğin önüne geçer.
Kişi güzel bir şeyi yaşarken aynı anda onu kaybetme ihtimalini düşünür. Bu yüzden mutluluğu tam olarak hissedemez. - Zihin sürekli alarmda kalmaya alışmıştır.
Tehlike yokken bile risk arar. “Her şey yolunda” cümlesi bile bazı insanlar için rahatlatıcı değil, şüphe uyandırıcı olabilir.
Bu nedenle iyi hissetmek her zaman basit bir rahatlama hali değildir. Bazı insanlar için iyi hissetmek, kontrolü bırakmak anlamına gelir. Kontrolü bırakmak ise zihin için riskli görünür.
Mutluluk Korkusu Nedir?
Mutluluk korkusu, kişinin iyi hissettiği anlarda rahatlamak yerine kaygılanmasıdır. Bu kişi mutlu olmak istemiyor değildir. Aksine çoğu zaman çok ister. Ama mutluluk geldiğinde onu taşıyamayacakmış gibi hisseder.
Bu durum şu cümlelerle kendini gösterebilir:
- “Bu kadar iyi gidiyorsa kesin bir şey olacak.”
- “Çok mutlu olursam sonra çok üzülürüm.”
- “Buna güvenemem.”
- “Bu huzur uzun sürmez.”
- “Bir şeyler yolundaysa mutlaka arkasından kötü bir şey gelir.”
Bu cümleler aslında mutluluğa değil, mutluluğun kaybedilme ihtimaline verilen tepkilerdir. Kişi iyi hissetmekten değil, iyi hissettikten sonra tekrar düşmekten korkar.
Bu yüzden mutluluk korkusunun arkasında çoğu zaman şu vardır:
- kaybetme korkusu,
- hayal kırıklığına hazırlıklı olma ihtiyacı,
- güvenmekte zorlanma,
- iyi şeyleri hak etmeme hissi,
- duygusal güvenlik eksikliği.
Kişi fark etmeden şunu yapar: Mutluluğu azaltır ki kaybederse daha az acısın.
İnsan Neden İyi Giden Şeyleri Bozar?
Bazı insanlar iyi giden bir ilişkiyi sorgulamaya başlar. Güzel bir fırsat yakaladığında geri çekilir. Hayatında olumlu bir dönem başladığında kendi kendine huzursuzluk üretir. Buna dışarıdan bakıldığında “kendini sabote etmek” denir. Ama içeriden bakıldığında bu çoğu zaman bir korunma çabasıdır.
İnsan iyi giden şeyi bazen şu nedenlerle bozar:
- Kötü sona hazırlıklı olmak ister.
“Nasıl olsa bozulacak” diye düşünür. Bu yüzden bozulmadan önce kendisi mesafe koyar. - İyi olanı hak etmediğini hisseder.
Kişi kendini içten içe yetersiz, değersiz veya suçlu hissediyorsa, iyi gelen şeyleri taşıyamayabilir. - Yakınlık arttıkça korku da artar.
Sevildiğinde rahatlamak yerine açığa çıkmış hissedebilir. Çünkü yakınlık, bazı insanlar için güven değil, savunmasızlık anlamına gelir. - Kontrolü kaybetmekten korkar.
Mutluluk kendiliğinden gelen bir duygudur. Ama kontrol etmeye alışmış bir zihin, kendiliğinden gelişen şeyleri tehdit gibi algılayabilir. - Tanıdık acı, yabancı huzurdan daha güvenli gelir.
İnsan bazen iyi olana değil, bildiği olana döner. Çünkü zihin için tanıdık olan her zaman sağlıklı olan değildir.
Bu yüzden iyi giden şeyleri bozmak her zaman isteyerek yapılan bir şey değildir. Bazen kişi zarar görmemek için kendini koruduğunu sanır; ama fark etmeden kendi iyiliğini de sabote eder.
İyi Hissetmeyi Zorlaştıran Psikolojik Nedenler
İyi hissetmekten korkmanın arkasında tek bir neden yoktur. Çoğu zaman birkaç psikolojik süreç birlikte çalışır.
1. Sürekli tetikte yaşamak
Zihin uzun süre tehdit algısıyla çalıştıysa, rahatlamak ona güvenli gelmez. Kişi huzurlu bir anda bile “bir şey olacak” hissinden kurtulamaz.
2. Duygusal güven eksikliği
İnsan kendini ilişkilerde güvende hissetmiyorsa, iyi şeyler olduğunda da tam olarak gevşeyemez. Sevgi bile sorgulanır. İlgi bile şüphe uyandırabilir.
3. Suçluluk duygusu
Bazı insanlar iyi hissettiğinde suçluluk duyar. Sanki mutlu olmak için bir bedel ödemesi gerekiyormuş gibi hisseder. Bu duygu özellikle kendini sürekli başkalarından sorumlu hisseden kişilerde daha belirgin olabilir.
4. Değersizlik hissi
Kişi içten içe “ben bunu hak etmiyorum” diyorsa, iyi gelen şeyleri kabul etmekte zorlanır. Sevgi, başarı, huzur ya da ilgi geldiğinde bunlara inanmak yerine geri çekilebilir.
5. Geçmiş hayal kırıklıkları
Daha önce çok umutlanıp çok kırılmış kişiler, yeniden iyi hissetmeye başladıklarında kendilerini frenleyebilir. Zihin şöyle düşünür: “Bu kez hazırlıksız yakalanmayayım.”
6. Kontrol ihtiyacı
İyi hissetmek bazen kontrolü bırakmayı gerektirir. Ama kontrol kişinin güvenlik alanı haline geldiyse, mutluluk bile kontrol edilmesi gereken bir şeye dönüşür.
İyi Hissetmekten Korktuğunu Nasıl Anlarsın?
İnsan bazen iyi hissetmekten korktuğunu doğrudan fark etmez. Bunu daha çok davranışlarından anlar.
Şu belirtiler tanıdık geliyorsa, iyi hissetmek senin için bazen kaygı yaratıyor olabilir:
- Güzel bir şey olduğunda hemen kötü ihtimalleri düşünmek
- İlişki iyi giderken gereksiz şüpheye kapılmak
- Başarıya yaklaşınca motivasyon kaybetmek
- Huzurlu dönemlerde iç sıkıntısı yaşamak
- Sevildiğinde rahatlamak yerine tedirgin olmak
- Bir şey yolunda gittiğinde “kesin bozulacak” diye düşünmek
- Mutlu olduğunda suçluluk hissetmek
- İyi gelen insanlardan uzaklaşmak
- Güvende hissettiğin anda sorun aramak
- Keyif aldığın şeyleri sabote etmek
Bu belirtiler kişinin mutlu olmak istemediği anlamına gelmez. Tam tersine, çoğu zaman iyi hissetmeye çok ihtiyaç vardır. Ama zihin iyi hissetmeyi henüz güvenli bir duygu olarak tanımıyordur.
Mutluluk Neden Bazen Kaygı Yaratır?
Mutluluk kaygı yaratabilir çünkü iyi olan şey aynı zamanda kaybedilebilir bir şeydir. İnsan değer verdiği şeyi kaybetmekten korkar. Bu nedenle mutluluk bazen yalnızca sevinç değil, aynı zamanda kırılganlık da getirir.
Bir ilişki iyi gidiyorsa kaybetme ihtimali doğar.
Bir başarı geldiyse devamını getirme baskısı başlar.
Bir huzur oluştuysa bozulma korkusu ortaya çıkar.
Bu yüzden bazı insanlar iyi hissettiklerinde kendilerini bırakmak yerine savunmaya geçer. Çünkü zihin mutluluğu “şu an iyi” diye değil, “ya sonra kötü olursa?” diye okur.
Bu noktada kişi mutluluğu yaşayamaz; mutluluğu denetlemeye çalışır.
Kendini Sabote Etmek Her Zaman Kendine Zarar Vermek İstemek Değildir
Kendini sabote etmek çoğu zaman yanlış anlaşılır. İnsan sanki bile bile kendi hayatını bozuyormuş gibi düşünülür. Oysa çoğu zaman kendini sabote eden kişi zarar görmek istemediği için bunu yapar.
Kendini sabote etmenin altında şu mantık olabilir:
- “Ben uzaklaşırsam terk edilmem.”
- “Ben bozarsam bozulduğunda daha az acır.”
- “Ben beklentiyi düşürürsem hayal kırıklığı yaşamam.”
- “Ben sevinmezsem kaybettiğimde yıkılmam.”
- “Ben kontrol edersem hazırlıksız yakalanmam.”
Bu cümleler sağlıklı görünmeyebilir ama zihnin içinde bir koruma mantığı taşır. Sorun şu ki, bu koruma zamanla kişinin iyi olanla bağ kurmasını engeller.
Kişi zarar görmemek için duvar örer. Ama aynı duvar, iyi şeylerin içeri girmesini de zorlaştırır.
İyi Hissetmekten Korkuyorsan Ne Yapılabilir?
İyi hissetmekten korkmak değiştirilemez bir kader değildir. Bu döngü fark edildiğinde kişi kendisiyle ve duygularıyla daha sağlıklı bir ilişki kurmaya başlayabilir.
1. İyi hissettiğinde gelen ilk düşünceyi fark etmek
Güzel bir şey olduğunda zihnin ne söylüyor?
- “Bu uzun sürmez.”
- “Kesin bir şey olacak.”
- “Buna güvenemem.”
- “Hak etmiyorum.”
Bu ilk cümleler, zihnin iyi duygulara nasıl tepki verdiğini gösterir.
2. Mutluluğu hemen kontrol etmeye çalışmamak
İyi bir şey olduğunda onu hemen analiz etmek, büyüsünü bozar. Her güzel şeyin garantisini aramak mümkün değildir. Bazen iyi olanı yalnızca yaşamak gerekir.
3. Kaygı ile gerçekliği ayırmak
“Bu bozulacak” düşüncesi bir gerçek değil, kaygının ürettiği bir ihtimal olabilir. Zihin ihtimal üretir; ama her ihtimal gerçek değildir.
4. İyi hissetmeyi hak edip etmediğini tartışmayı bırakmak
İyi hissetmek hak edilmesi gereken bir ödül değildir. İnsan yalnızca başarılı olduğunda, güçlü olduğunda, herkesi memnun ettiğinde iyi hissetmeyi hak etmez.
5. Güvenli ilişkileri fark etmek
Bazı ilişkiler alarm sistemini artırır. Bazı ilişkiler ise bedeni sakinleştirir. İyi hissetmekten korkan biri için güvenli ilişkiler iyileştirici olabilir.
6. Eski deneyimlerle bugünü ayırmak
Geçmişte iyi şeyler kötü bitmiş olabilir. Ama bu, her iyi şeyin kötü biteceği anlamına gelmez. Zihin geçmişi bugüne taşıdığında, yeni olanı eski korkularla yorumlar.
İyi Hissetmeyi Öğrenmek Mümkün mü?
Evet, mümkündür. Çünkü zihin yalnızca kaygıyı öğrenmez; güveni de öğrenebilir. İnsan zamanla iyi hissetmenin tehlikeli olmadığını, huzurun hemen ardından kötü bir şey gelmek zorunda olmadığını, sevginin her zaman terk edilmeyle bitmeyeceğini deneyimleyebilir.
Bu süreç bir anda olmaz. Özellikle uzun süre tetikte yaşamış biri için iyi hissetmek başta yabancı gelebilir. Ama yabancı olan şey yanlış olmak zorunda değildir. Bazen sadece yeni olduğu için tuhaf gelir.
İyi hissetmeyi öğrenmek şu anlama gelir:
- huzuru tehdit gibi görmemek,
- sevgiyi sorgulamadan alabilmek,
- başarıyı hemen küçültmemek,
- güzel şeyleri bekleyen felaketlerle gölgelememek,
- mutlu olduğunda suçluluk duymamak.
İnsan bazen iyi olmayı da öğrenir. Çünkü bazıları için huzur doğrudan gelmez; önce güvenli hale gelmesi gerekir.
Bazen Mutluluk Değil, Güvende Hissetmek Eksiktir
İnsan neden iyi hissetmekten korkar? Çünkü bazen iyi hissetmek, zihne güvenli gelmez. Kişi mutlu olmak istemediği için değil, mutlu olduğunda savunmasız hissedebildiği için geri çekilir. Güzel şeyler olduğunda huzur yerine kaygı geliyorsa, bu çoğu zaman kişinin bozuk olduğu anlamına gelmez. Daha çok, zihnin uzun süredir güvenlik arayışı içinde olduğunu gösterir.
Bazı insanlar acıya alıştığı için değil, acının neye benzediğini bildiği için orada kalır. Huzur ise tanıdık değildir. Bu yüzden iyi olan şey geldiğinde bile zihin onu hemen kabul etmekte zorlanabilir. Mutluluk bazen bir sevinçten önce, bir güven meselesidir.
İyi hissetmekten korkmak, iyi şeyleri hak etmediğin anlamına gelmez. Sadece zihnin hâlâ eski ihtimallere göre çalışıyor olabilir. Ve bazen iyileşme, mutlu olmaya çalışmakla değil; iyi şeyler olduğunda kaçmadan, bozmadan, küçültmeden orada kalabilmeyi öğrenmekle başlar.
Çünkü bazı insanlar için en büyük değişim, acıya dayanmak değil; huzura alışmaktır.
Uzm. Psk. Burak Akkaya