Reddedilme Duyarlılığı Nedir? Neden Her Şeyi Reddedilme Gibi Algılarız?

Reddedilme duyarlılığı ve mesaj gecikmesini reddedilme olarak yorumlama
Reddedilme duyarlılığı ve mesaj gecikmesini reddedilme olarak yorumlama

Reddedilme duyarlılığı, kişinin sosyal ilişkilerde reddedilme ihtimaline karşı daha hassas olması, belirsiz davranışları daha kolay reddedilme olarak yorumlaması ve reddedildiğini düşündüğünde yoğun duygusal tepkiler yaşayabilmesiyle ilişkili bir eğilimdir. Bu durum yalnızca gerçekten reddedildiğimiz anlarda ortaya çıkmaz. Bazen karşı tarafın geç cevap vermesi, ses tonunun değişmesi, bir planı ertelemesi veya eskisine göre daha kısa konuşması bile zihinde güçlü bir reddedilme ihtimali yaratabilir.

Örneğin birine mesaj attınız ve cevap gelmedi.

İlk birkaç dakika sorun olmayabilir. Fakat süre uzadıkça zihniniz farklı ihtimaller üretmeye başlayabilir:

“Bir şey mi yaptım?”

“Benden sıkıldı mı?”

“Artık konuşmak istemiyor olabilir mi?”

“Dün söylediğim bir şeye mi alındı?”
 Bir noktadan sonra yaşadığınız şey yalnızca mesaj beklemek değildir. Zihin, belirsiz bir durumu reddedilme ihtimali üzerinden açıklamaya başlamıştır.

Reddedilme duyarlılığında zorlayıcı olan da budur. Kişi her zaman gerçekten reddedildiği için kaygılanmaz; bazen reddedilme ihtimalini çok hızlı fark ettiği ve bu ihtimale güçlü anlamlar yüklediği için kaygılanır.


Reddedilme Duyarlılığı Nedir?

İnsanların sevilmek, kabul edilmek ve ait oldukları ilişkiler içinde değer görmek istemesi son derece doğaldır. Hiç kimse önem verdiği bir insan tarafından reddedilmekten hoşlanmaz.

Bu nedenle reddedilmekten korkmak tek başına psikolojik bir problem değildir.

Reddedilme duyarlılığında farklı olan, kişinin sosyal ilişkilerde reddedilme ihtimalini daha yakından takip etmesidir.

Karşı tarafın ses tonu biraz değiştiğinde bunu fark edebilir.

Mesaj eskisinden daha kısa geldiğinde üzerinde düşünebilir.

Buluşma ertelendiğinde bunun nedenini kendisinde arayabilir.

Partneri birkaç saat yalnız kalmak istediğinde bunu uzaklaşmanın başlangıcı olarak yorumlayabilir.

Bu durumda zihin yalnızca olup biteni değerlendirmez. Aynı zamanda sürekli şu soruya cevap arar:

“Acaba benden vaz mı geçiyor?”

Reddedilme duyarlılığı bu nedenle yalnızca reddedilmekten hoşlanmamak değildir. Daha çok, reddedilmenin henüz kesin olmadığı durumlarda bile reddedilme ihtimalinin zihinde hızla öne çıkmasıdır.


Mesaj Geç Gelince Neden Hemen Kötü Bir Şey Olduğunu Düşünürüz?

Mesajlaşma, reddedilme duyarlılığının en görünür olduğu alanlardan biridir.

Yüz yüze konuşurken karşımızdaki kişinin mimiklerini, ses tonunu ve bulunduğu ortamı görebiliriz. Mesajlaşmada ise bu bilgilerin büyük bölümü ortadan kalkar.

Ekranda sadece cevap gelmeyen bir mesaj vardır.

Ve cevap gelmemesi tek başına birçok anlama gelebilir.

Karşı taraf toplantıda olabilir.

Uyuyor olabilir.

Telefonuna bakmamış olabilir.

Yoğun olabilir.

Ne cevap vereceğini düşünüyor olabilir.

Ya da gerçekten konuşmak istemiyor olabilir.

Sorun, bütün bu ihtimallerin zihinde eşit ağırlık taşımamasıdır.

Reddedilmeye karşı daha hassas olan biri için:

“Herhalde meşguldür.”

düşüncesinden önce:

“Bende bir sorun mu var?”

düşüncesi gelebilir.

Çünkü zihin yalnızca mevcut bilgiyi değil, geçmişte yaşanan deneyimleri ve ilişkiler hakkındaki beklentileri de kullanır.

Aynı sessizlik bu nedenle iki kişide tamamen farklı bir iç konuşmaya dönüşebilir.

Bir kişi:

“Görünce cevap verir.”

deyip hayatına devam ederken başka biri son konuşmayı zihninde tekrar tekrar inceleyebilir.


Reddedilme Beklentisi Algımızı Nasıl Değiştirir?

Bir şeyi beklediğimizde onun işaretlerini daha kolay fark ederiz.

Reddedilmeyi bekleyen bir insan da ilişkilerdeki küçük değişikliklere daha fazla dikkat edebilir.

Mesajın kısa olması.

Bir emojinin kullanılmaması.

Farklı bir ses tonu.

Planın ertelenmesi.

Kalabalık bir ortamda yeterince ilgi görmemek.

Bir arkadaşın başka biriyle daha fazla vakit geçirmesi.

Bunların her birinin birçok açıklaması olabilir.

Ancak reddedilme beklentisi güçlü olduğunda bu farklı davranışlar aynı sonuca bağlanabilir:

“Beni istemiyor.”

Burada önemli bir ayrım vardır.

Kişinin hissettiği duygu gerçektir.

Kendinizi reddedilmiş, değersiz veya dışlanmış hissedebilirsiniz.

Fakat duygunun gerçek olması, zihnin yaptığı yorumun mutlaka doğru olduğu anlamına gelmez.

“Şu anda reddedilmiş hissediyorum.”

ile

“Karşımdaki kesin olarak beni reddediyor.”

aynı şey değildir.

Bu ayrımı yapabilmek özellikle yakın ilişkilerde oldukça önemlidir.


Geçmişte Yaşanan Reddedilmeler Bugünkü İlişkileri Etkiler mi?

Geçmiş deneyimler, ilişkilerde ne beklediğimizi etkileyebilir.

Çocukluk döneminde sık eleştirilmek, akran zorbalığı yaşamak, sosyal olarak dışlanmak veya önemli ilişkilerde tekrar tekrar reddedilmek bazı kişilerde reddedilmeye karşı daha güçlü bir hassasiyet oluşturabilir.

Zihin zamanla şöyle bir kural geliştirebilir:

“İnsanların davranışlarına dikkat etmeliyim; çünkü uzaklaşma her an başlayabilir.”

Bu aslında koruyucu bir sistemdir.

Geçmişte yaşanan bir acının tekrar yaşanmasını önlemeye çalışır.

Fakat sorun, bu sistemin zamanla gerçek reddedilme ile reddedilme ihtimalini birbirinden ayırmakta zorlanmasıdır.

Örneğin geçmişte beklenmedik biçimde terk edilmiş biri, yeni ilişkisinde partnerinin birkaç saatlik sessizliğine çok daha güçlü anlam yükleyebilir.

“Eskiden de böyle başlamıştı.”

diye düşünebilir.

Bu nedenle bazen bugün yaşadığımız kaygının bir bölümü yalnızca bugünkü ilişkiye ait değildir.

Ancak reddedilme duyarlılığını yalnızca çocukluk veya geçmiş ilişkilerle açıklamak da doğru olmaz. Kişilik özellikleri, sosyal kaygı, mevcut ilişkinin niteliği ve kişinin kendisiyle ilgili inançları da bu sürece eşlik edebilir.


Reddedilme Duyarlılığı İlişkilerde Nasıl Görünür?

Reddedilme korkusu yalnızca zihinde yaşanmaz. Bir süre sonra davranışları da etkileyebilir.

Örneğin mesajınıza cevap gelmediğini düşünelim.

Önce telefonunuza bakarsınız.

Biraz sonra tekrar kontrol edersiniz.

Sonra karşı tarafın çevrimiçi olup olmadığına bakabilirsiniz.

Bir süre sonra:

“Bir sorun mu var?”

diye mesaj göndermek isteyebilirsiniz.

Karşı taraf:

“Hayır, yoğundum.”

dediğinde rahatlama gelir.

Ancak bu rahatlama her zaman uzun sürmez.

Bir sonraki kısa mesaj, farklı bir ton veya ertelenen bir buluşma aynı kaygıyı yeniden başlatabilir.

Böylece güvence arama döngüsü ortaya çıkabilir.

“Beni hâlâ seviyor musun?”

“Bana kızgın mısın?”

“Bir şey mi oldu?”

“Benden sıkıldın mı?”

Bu soruların cevabı kısa süreli rahatlama sağlar.

Ancak kişi belirsizlikle kendi başına kalmayı öğrenemezse yeni bir belirsizlikte yeniden güvence aramaya ihtiyaç duyabilir.


Reddedilmekten Korkan İnsan Neden Bazen Kendisi Uzaklaşır?

Reddedilme korkusunun herkeste aynı davranışı oluşturduğunu düşünmek doğru değildir.

Bazı kişiler korktuklarında daha fazla yaklaşır.

Bazıları ise tam tersine uzaklaşır.

Örneğin mesajına cevap alamayan biri:

“Demek istemiyor. Ben de artık yazmam.”

diye düşünebilir.

Sonra kendisi soğuk davranmaya başlayabilir.

İlgisini saklayabilir.

Karşı taraf aradığında geç cevap verebilir.

Hatta ilişkinin henüz başında:

“Nasıl olsa sonunda gidecek.”

düşüncesiyle geri çekilebilir.

Dışarıdan bakıldığında bu davranış:

“Umursamıyor.”

gibi görünebilir.

Oysa altında bazen şu düşünce vardır:

“Beni reddetmeden önce ben uzaklaşayım.”

Bu nedenle reddedilme duyarlılığı bazı kişilerde yoğun yakınlık arama, bazı kişilerde ise kaçınma şeklinde görülebilir.

Davranışlar farklı olsa da altında aynı korku bulunabilir.


“Beni İstemiyor” Düşüncesi Nasıl Bu Kadar Hızlı Kesinleşir?

Kaygı arttığında zihin gözlem ile yorumu birbirine çok hızlı bağlayabilir.

“Mesajıma henüz cevap vermedi.”

bir gözlemdir.

“Beni artık istemiyor.”

ise yorumdur.

“Bugün biraz sessiz.”

bir gözlemdir.

“Benden sıkıldı.”

ise yorumdur.

Sorun, bu iki aşamanın zihinde neredeyse aynı anda gerçekleşmesidir.

Kişi bir süre sonra yorum yaptığını fark etmez; sanki olan şeyi doğrudan görüyormuş gibi hisseder.

Bunun ardından yeni davranışlar başlayabilir.

Eski mesajları tekrar okumak.

Karşı tarafı test etmek.

Bilerek geç cevap vermek.

Sosyal medyada bir şey paylaşıp tepki beklemek.

Geri çekilip peşinden gelmesini istemek.

Sürekli açıklama istemek.

Bunların amacı çoğu zaman ilişkiyi bozmak değildir.

Tam tersine kişi ilişkiyi kaybetmemeye çalışmaktadır.

Fakat reddedilmeyi önlemek için yapılan bazı davranışlar zaman içinde ilişkide yeni bir baskı oluşturabilir.


Reddedilme Duyarlılığı ile Sosyal Kaygı Aynı Şey midir?

Hayır.

İki kavram birbiriyle ilişkili olabilir ancak aynı şeyi anlatmaz.

Sosyal kaygıda kişi başkaları tarafından olumsuz değerlendirilmekten, küçük düşmekten veya yargılanmaktan yoğun biçimde kaygılanabilir.

Reddedilme duyarlılığında ise özellikle reddedilmeyi bekleme, belirsiz sosyal işaretleri reddedilme olarak değerlendirme ve reddedildiğini düşündüğünde yoğun tepki verme daha belirgindir.

Bir kişide ikisi birlikte bulunabilir.

Ancak reddedilme duyarlılığı yaşayan herkesin sosyal anksiyete bozukluğu olduğu söylenemez.

Benzer biçimde reddedilme duyarlılığı da tek başına bir psikiyatrik tanı değildir.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü internette sık kullanılan psikolojik kavramlar zaman zaman doğrudan tanı gibi sunulabiliyor.


Reddedilme Duyarlılığı ile Terk Edilme Korkusu Aynı Şey midir?

İki kavram birbirine oldukça yakın görünür.

Terk edilme korkusunda kişinin önemli bir ilişkinin sona ermesi, partnerinin uzaklaşması veya ilişkiyi kaybetme ihtimali ön planda olabilir.

Reddedilme duyarlılığı ise daha geniş bir sosyal alanda ortaya çıkabilir.

Partnerinizin davranışlarında yaşayabilirsiniz.

Arkadaş ilişkilerinde yaşayabilirsiniz.

İş ortamında yaşanabilir.

Aile ilişkilerinde görülebilir.

Hatta hiç tanımadığınız kişilerin değerlendirmeleri bile yoğun biçimde önem kazanabilir.

Dolayısıyla iki süreç kesişebilir ancak birbirinin aynısı değildir.

Kavramların adından çok kişinin ilişkilerde nasıl bir döngünün içine girdiğini anlamak daha değerlidir.


DEHB ile Reddedilme Duyarlılığı Arasında Bir Bağ Var mı?

Son yıllarda özellikle sosyal medyada “rejection sensitive dysphoria” yani RSD kavramı DEHB ile birlikte oldukça sık kullanılmaya başladı.

Burada dikkatli olmak gerekir.

Reddedilme duyarlılığı psikoloji araştırmalarında incelenen bir kavramdır. Ancak “rejection sensitive dysphoria” ayrı bir psikiyatrik tanı değildir ve DEHB’nin resmi tanı kriterleri arasında yer almaz.

DEHB yaşayan bazı yetişkinler eleştiri, duygusal düzenleme veya sosyal reddedilme konusunda yoğun güçlükler yaşayabilir.

Fakat:

“Eleştiriden çok etkileniyorum, o halde DEHB’yim.”

şeklinde bir çıkarım doğru değildir.

Benzer deneyimler sosyal kaygı, geçmiş ilişkisel deneyimler, özdeğer sorunları veya farklı psikolojik süreçlerle ilişkili olabilir.

Bu nedenle tek bir internet kavramından yola çıkarak kişinin kendisine tanı koyması yerine belirtilerin bütününü değerlendirmek gerekir.


Reddedilme Korkusu İlişkiyi Nasıl Yorabilir?

Reddedilmeye karşı sürekli tetikte olmak yalnızca kaygıyı yaşayan kişi için zor değildir.

İlişkinin kendisini de etkileyebilir.

Partneriniz birkaç saat yalnız kalmak istediğinde:

“Benden uzaklaşıyor.”

Mesajı geç geldiğinde:

“Artık beni önemsemiyor.”

Arkadaşlarıyla vakit geçirdiğinde:

“Beni tercih etmiyor.”

diye düşündüğünüzü varsayalım.

Kaygı arttıkça daha fazla güvence isteyebilirsiniz.

Karşı taraf ise zamanla sürekli kendisini açıklamak zorunda hissedebilir.

Bir noktadan sonra siz:

“Bana neden eskisi kadar sıcak davranmıyor?”

diye düşünürken karşı taraf:

“Ne söylesem yeterli olmuyor.”

hissine kapılabilir.

Böylece başlangıçta reddedilmeyi önlemeye çalışan davranışlar, istemeden ilişkide daha fazla gerilim yaratabilir.

Bu, kişinin kendi korkusuna “neden olduğu” anlamına gelmez.

Ancak ilişki döngüsünün iki tarafın davranışlarıyla nasıl sürdüğünü anlamak önemlidir.


Reddedilme Duyarlılığıyla Nasıl Baş Edilebilir?

İlk adım, reddedilme hissini yok etmeye çalışmak değildir.

“Böyle hissetmemeliyim.”

demek çoğu zaman kaygıyı azaltmaz.

Daha işlevsel olan, duygu ile yorum arasına küçük bir mesafe koyabilmektir.

Örneğin:

“Beni istemiyor.”

yerine:

“Mesaj gelmediği için şu anda reddedilmiş hissediyorum.”

demek küçük ama önemli bir fark yaratır.

İlk cümle kesin bir sonuç verir.

İkinci cümle ise yaşanan duyguyu tarif eder.

Ardından şu soru sorulabilir:

“Şu anda gerçekten ne biliyorum?”

“Mesajıma iki saattir cevap gelmedi.”

bildiğiniz şeydir.

“Artık beni istemiyor.”

ise o bilgiye verdiğiniz anlamdır.

Alternatif açıklamaları düşünmek burada yardımcı olabilir.

Amaç:

“Kesin hiçbir sorun yok.”

diyerek kendinizi zorla rahatlatmak değildir.

Çünkü ilişkilerde bazen gerçekten bir sorun olabilir.

Amaç, belirsizliği otomatik biçimde en kötü senaryoyla doldurmamaktır.


Her Sessizliği Reddedilme Kanıtına Dönüştürmek Zorunda Değiliz

Reddedilme duyarlılığının en yorucu taraflarından biri sosyal ilişkilerdeki boşlukların zihinde çok hızlı biçimde doldurulmasıdır.

Mesaj gelmez.

Ton değişir.

Bir plan iptal olur.

Karşı taraf biraz sessizleşir.

Ve zihnin ilk açıklaması:

“Beni istemiyor.”

olabilir.

Bazen gerçekten ilişkide bir mesafe vardır.

Bazen de yalnızca hayatın olağan belirsizliği vardır.

Sağlıklı olan bütün işaretleri görmezden gelmek değildir.

Fakat her belirsizliği reddedilmenin kanıtı olarak görmek de değildir.

Bu nedenle:

“Beni reddediyor mu?”

sorusundan önce bazen şu soruyu sormak daha değerlidir:

“Şu anda gerçekten ne biliyorum, hangi kısmı ise korkum tamamlıyor?”

Çünkü reddedilme duyarlılığında insan yalnızca karşısındaki kişinin bugünkü davranışına tepki vermez.

Bazen geçmişte öğrendiği reddedilme beklentisine de tepki verir.

Ve mesajın geç gelmesi her zaman bir ilişkinin değiştiğini göstermez.

Bazen ekrandaki sessizlik yalnızca sessizliktir; “beni istemiyor” cümlesini ekleyen zihindir.


Uzm. Psk. Burak Akkaya