Panik atak terapisi, kişinin yalnızca atak anında yaşadığı yoğun korkuyu değil, atak bittikten sonra devam eden “Ya tekrar olursa?” düşüncesini de ele alır. Çünkü panik atak çoğu zaman kısa sürer. Fakat bıraktığı korku, kişinin günlerini, ilişkilerini ve kararlarını etkilemeye devam edebilir.
Panik atak yaşayan kişi o anda bedeninde güçlü bir alarm hisseder. Kalbi hızlanır. Nefesi daralır. Göğsünde baskı olur. Baş dönmesi, titreme, uyuşma ya da gerçeklikten kopuyormuş gibi hissetme yaşanabilir.
Bu belirtiler kişiye çok korkutucu gelir. Zihin hızla en kötü ihtimale gider.
“Ya ölürsem?”
“Ya bayılırsam?”
“Ya kontrolü kaybedersem?”
“Ya kimse bana yardım edemezse?”
Panik atağı bu kadar zorlaştıran şey yalnızca bedensel belirtiler değildir. Kişinin bu belirtilere verdiği anlam da atağın şiddetini artırabilir.
Panik Atak Terapisi Nedir?
Panik atak terapisi, kişinin panik döngüsünü anlamasına yardımcı olan psikolojik destek sürecidir. Bu süreçte amaç, kişiye sadece “sakin ol” demek değildir. Çünkü panik anında sakin olmak çoğu zaman kolay değildir.
Terapi sürecinde önce panik atağın nasıl oluştuğu anlaşılır. Bedende hangi belirti başlıyor? Kişi bu belirtiyi nasıl yorumluyor? Hangi düşünce korkuyu artırıyor? Atak geçmesin diye hangi davranışlar yapılıyor?
Bu sorular önemlidir. Çünkü panik atak çoğu zaman bir döngü içinde büyür.
Bedensel belirti gelir.
Kişi bunu tehlike gibi yorumlar.
Korku artar.
Beden daha fazla alarm verir.
Bu alarm yeni bir tehlike kanıtı gibi algılanır.
Terapi, bu döngünün görünür hale gelmesini sağlar. Kişi panik atağı tek ve kontrol edilemez bir felaket gibi değil, adım adım anlaşılabilir bir süreç olarak görmeye başlar.
Ya Tekrar Olursa Korkusu Neden Bu Kadar Güçlüdür?
Panik ataktan sonra kişi çoğu zaman bir sonraki atağı beklemeye başlar. Buna beklenti kaygısı denebilir.
Kişi dışarı çıkmadan önce kendini kontrol eder. Kalabalığa girmeden önce bedenini dinler. Araç kullanırken nefesine dikkat eder. Yalnız kalınca kalp atışını izler. Uyumadan önce “Ya gece uyanırsam?” diye düşünür.
Bu kontrol kısa süreli güven verir. Ancak uzun vadede kişiyi bedensel belirtilere daha hassas hale getirebilir.
Çünkü kişi bedeni izledikçe küçük değişimleri bile tehdit gibi algılar. Kalbin biraz hızlanması, nefesin değişmesi ya da başın hafif dönmesi hemen “Panik başlıyor” düşüncesine bağlanabilir.
Böylece kişi ataktan değil, atak ihtimalinden korkmaya başlar.
Panik Atak Belirtileri Neden Tehlikeli Sanılır?
Panik atak belirtileri çok gerçek hissedilir. Bu yüzden kişi çoğu zaman “Bu psikolojik olamaz” diye düşünür.
Kalp çarpıntısı kalp krizi gibi yorumlanabilir. Nefes darlığı boğulma korkusunu tetikleyebilir. Baş dönmesi bayılma endişesi yaratabilir. Uyuşma ya da karıncalanma ise kişiye kontrolü kaybediyormuş gibi hissettirebilir.
Bu noktada önemli olan şudur: Panik sırasında beden alarm verir. Fakat kişi bu alarmı ölümcül bir tehlike gibi yorumladığında panik daha da büyür.
Yine de bedensel belirtiler ilk kez yaşanıyorsa, çok yoğunsa ya da kişi emin değilse tıbbi değerlendirme önemlidir. Fiziksel bir neden dışlandıktan sonra panik döngüsü psikolojik olarak ele alınabilir.
Kaçınmak Paniği Neden Artırır?
Panik atak yaşayan kişi doğal olarak kendini korumaya çalışır. Bu yüzden bazı yerlerden, durumlardan ya da aktivitelerden kaçınabilir.
Metroya binmez.
Kalabalığa girmez.
Yalnız kalmaz.
Araç kullanmaz.
Spor yapmaz.
Kahve içmez.
Kapalı alanlardan uzak durur.
İlk bakışta bu davranışlar rahatlatıcı görünür. Fakat kaçınma arttıkça kişinin yaşam alanı daralır.
Zihin şunu öğrenir:
“Ben ancak kaçarsam güvendeyim.”
Bu öğrenme panik korkusunu güçlendirebilir. Çünkü kişi kaçındığı durumla baş edebileceğini deneyimleyemez.
Panik atak terapisinde kaçınma davranışları dikkatle ele alınır. Amaç kişiyi bir anda zorlamak değildir. Amaç, güvenli ve planlı bir şekilde kişinin hayat alanını yeniden genişletmektir.
Kontrol Etmek Neden Yetmez?
Panik atak yaşayan birçok kişi rahatlamak için kontrol eder. Nabzını ölçer. Nefesini dinler. İnternetten belirti araştırır. Hastaneye yakın olmak ister. Sürekli yanında biri olsun ister.
Bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak sık tekrarlandığında panik döngüsünü besleyebilir.
Çünkü kişi her rahatladığında zihni şunu öğrenir:
“Kontrol ettiğim için kötü bir şey olmadı.”
Bir süre sonra kontrol etmeden rahatlamak zorlaşır.
Terapi sürecinde kontrol davranışları suçlanmaz. Çünkü kişi bunları korktuğu için yapar. Ancak bu davranışların uzun vadede paniği nasıl canlı tuttuğu birlikte incelenir.
Panik Atak Terapisinde BDT Nasıl Kullanılır?
Bilişsel davranışçı terapi, panik atak ve panik bozukluk alanında sık kullanılan yaklaşımlardan biridir. Bu süreçte kişinin bedensel belirtilere verdiği anlam, felaketleştirme düşünceleri ve kaçınma davranışları çalışılır.
Örneğin kişi kalp çarpıntısını “Tehlikedeyim” diye yorumlayabilir. Bu yorum korkuyu artırır. Korku arttıkça kalp daha hızlı atar. Sonra kişi bu hızlanmayı yeni bir tehlike kanıtı gibi görür.
BDT sürecinde kişi bu bağlantıyı fark eder. Bedensel belirtileri daha gerçekçi değerlendirmeyi öğrenir. Kaçınmalar adım adım çalışılır. Güvence arama ve sürekli kontrol etme davranışları ele alınır.
Burada amaç panik hissini tamamen yok etmeye çalışmak değildir. Amaç, panik geldiğinde kişinin onu felaket gibi yorumlamadan karşılayabilmesini sağlamaktır.
Panik Atakta Bedene Güvenmek Neden Zorlaşır?
Panik atak yaşayan kişi zamanla kendi bedenine güvenmemeye başlayabilir. Kalbinin hızlanması, nefesinin değişmesi ya da başının dönmesi hemen alarm gibi hissedilir.
Bu yüzden beden düşman gibi algılanabilir.
Oysa bedensel belirtiler çoğu zaman bedenin kişiyi korumaya çalışan alarm sisteminin parçasıdır. Sorun, bedenin tepki vermesi değil; bu tepkinin felaket gibi yorumlanmasıdır.
Terapide kişi bedenini sürekli kontrol etmek yerine beden sinyallerini daha farklı okumayı öğrenir.
“Kalbim hızlı atıyor” başka bir şeydir.
“Kalbim hızlı atıyor, demek ki ölüyorum” başka bir şeydir.
Bu iki cümle arasındaki fark, panik döngüsünün merkezindedir.
Panik Atak Terapisi Kaç Seans Sürer?
Panik atak terapisi kişiden kişiye değişir. Çünkü herkesin öyküsü, belirtileri, kaçınmaları ve kaygı düzeyi aynı değildir.
Bazı kişilerde panik atak belirli bir dönemle sınırlıdır. Bazılarında ise yıllardır süren bir beklenti kaygısı ve kaçınma düzeni vardır. Bazı kişiler yalnızca ataktan korkar. Bazıları ise sağlık kaygısı, travma, yoğun stres, ilişki sorunları ya da kontrol ihtiyacıyla birlikte zorlanır.
Bu nedenle seans sayısı hakkında kesin bir sayı vermek doğru olmaz.
Daha önemli olan, sürecin düzenli ve kişiye uygun ilerlemesidir. Terapi sürecinde belirtilerin azalması kadar, kişinin hayat alanını yeniden genişletmesi de önemlidir.
Panik Atak ve Travma Bağlantısı Olabilir mi?
Bazı kişilerde panik atak yalnızca bugünkü stresle ilişkili değildir. Geçmişte yaşanan zorlayıcı deneyimler de bedeni daha tetikte hale getirmiş olabilir.
Ani kayıplar, hastalık korkuları, çocuklukta güvensizlik, uzun süreli stres, travmatik olaylar veya duygusal olarak yalnız kalınan dönemler panik döngüsünü etkileyebilir.
Bu durumda kişi bugün güvende olsa bile bedeni eski bir alarm sistemini çalıştırabilir.
Panik atak terapisinde bu bağlantılar da değerlendirilebilir. Gerekli durumlarda travma terapisi, EMDR terapisi veya farklı psikoterapi yaklaşımları sürece dahil edilebilir.
Amaç geçmişi zorla açmak değildir. Amaç bugünkü paniğin hangi yaşantılarla beslendiğini anlamaktır.
Ankara Panik Atak Terapisi Ne Zaman Değerlendirilebilir?
Ankara panik atak terapisi arayışında olan kişiler; tekrar atak yaşama korkusu, kalp çarpıntısı, nefes darlığı, göğüs sıkışması, ölüm korkusu, kaçınma davranışları ve sürekli beden kontrolü nedeniyle psikolojik destek almayı değerlendirebilir.
Çukurambar psikolog arayışında olan kişiler için Can Psikoloji’de yüz yüze terapi seçeneği değerlendirilebilir. Uygun durumlarda online terapi ve online seans seçenekleri de planlanabilir.
Psikolog Burak Akkaya ile terapi sürecinde panik atak; bedensel belirtiler, kaygı döngüsü, felaketleştirme düşünceleri, kaçınma davranışları, kontrol ihtiyacı ve geçmiş yaşantıların bugünkü etkisi üzerinden ele alınabilir.
Bu süreçte hedef yalnızca atağı durdurmak değildir. Hedef, kişinin panik geldiğinde hayatını tamamen paniğe göre düzenlemek zorunda kalmamasıdır.
Panik Ataktan Sonra Hayatı Bekleme Odasına Çevirmemek
Panik atak çok korkutucu olabilir. Fakat panik atağın en büyük etkilerinden biri, kişiyi kendi hayatında sürekli bekleme haline sokmasıdır.
Kişi dışarı çıkmadan önce düşünür. Yalnız kalmadan önce düşünür. Uyuyacakken düşünür. Yolculuk yapacakken düşünür. Hatta iyi hissettiği anlarda bile “Ya şimdi bozulursa?” diye tetikte kalabilir.
Panik atak terapisi, bu bekleme halini anlamaya çalışır.
Çünkü mesele yalnızca panik atağın gelip gelmemesi değildir. Mesele, kişinin yaşamını sürekli panik ihtimaline göre kurmaya başlamasıdır.
Panik azaldığında kişi her belirtiyi tehdit gibi okumamaya başlar. Kaçındığı alanlara daha gerçekçi adımlarla yaklaşabilir. Bedenini sürekli kontrol etmek yerine onunla daha güvenli bir ilişki kurabilir.
Hayat, panik atağın tekrar edip etmeyeceğini beklediğin dar bir alan olmak zorunda değildir. Terapi, bu alanı yeniden genişletmek için çalışır.
Uzm. Psk. Burak Akkaya