Onaylanma ihtiyacı, kişinin değerli, yeterli, sevilebilir ya da doğru biri olduğunu başkalarının tepkisiyle hissetmeye çalışmasıdır. İnsan zaman zaman beğenilmek, takdir edilmek, görülmek ve kabul edilmek ister. Bu oldukça insani bir ihtiyaçtır. Ancak kişi kendi değerini sürekli başkalarının onayına bağlıyorsa, bu ihtiyaç zamanla yorucu bir döngüye dönüşebilir.
Sürekli onay bekleyen kişi çoğu zaman kendi kararından emin olmakta zorlanır. Bir şey yapmadan önce “İnsanlar ne der?”, “Beni yanlış anlarlar mı?”, “Yetersiz görünür müyüm?”, “Beğenilmezsem ne olur?” diye düşünür. Bu düşünceler arttıkça kişi kendi iç sesinden uzaklaşır ve dışarıdan gelecek tepkiye göre yaşamaya başlar.
Onaylanma ihtiyacı sadece ilgi istemek değildir. Bazen insanın içindeki değersizlik, yetersizlik, eleştirilme korkusu ya da terk edilme kaygısı başkalarının onayıyla yatışmaya çalışır. Kişi onay aldığında kısa süreli rahatlar. Fakat bu rahatlama uzun sürmez. Bir süre sonra yeniden beğenilmek, yeniden takdir edilmek, yeniden doğru bulunmak ister.
Bu yazıda onaylanma ihtiyacı nedir, insan neden sürekli onay bekler, onay ihtiyacı ilişkileri nasıl etkiler ve bu döngüden çıkmak için neler yapılabilir sorularını sade bir dille ele alacağız.
Onaylanma İhtiyacı Nedir?
Onaylanma ihtiyacı, kişinin kendi değerini başkalarının kabulü, takdiri, beğenisi ya da ilgisi üzerinden anlamaya çalışmasıdır. Bu ihtiyaç herkeste bir miktar vardır. Çünkü insan sosyal bir varlıktır. Görülmek, sevilmek, takdir edilmek ve kabul edilmek ister.
Fakat onaylanma ihtiyacı çok yoğun olduğunda kişi kendi duygu ve düşüncelerinden çok başkalarının tepkisine odaklanır. Ne istediğini değil, neyin kabul göreceğini düşünür. Kendi kararını değil, başkalarının ne düşüneceğini önemser.
Bu durumda kişi şunu yaşamaya başlar:
“Ben ne istiyorum?” sorusu geri planda kalır.
“Beni nasıl görürler?” sorusu öne çıkar.
Onaylanma ihtiyacı arttıkça kişi kendi iç pusulasını kaybedebilir. Çünkü sürekli dışarıdan gelen tepkiye göre kendini ayarlamaya çalışır.
İnsan Neden Sürekli Onay Bekler?
İnsan sürekli onay bekliyorsa, bunun arkasında çoğu zaman sadece beğenilme isteği yoktur. Daha derinde değersizlik hissi, eleştirilme korkusu, hata yapma kaygısı, sevilmeme korkusu ya da çocuklukta öğrenilmiş ilişki biçimleri olabilir.
Bazı insanlar çocuklukta sevgiyi koşullu öğrenir. Başarılı olursa takdir edilir. Uslu olursa kabul görür. Hata yapmazsa sevilir. Sorun çıkarmazsa değerli hisseder. Böyle bir ortamda büyüyen kişi, yetişkinlikte de sevilmek ve kabul edilmek için sürekli doğru davranması gerektiğini düşünebilir.
Zamanla kişi şu inançları geliştirebilir:
- “Hata yaparsam değerim azalır.”
- “İnsanlar beni beğenmezse yetersizim.”
- “Herkesi memnun etmeliyim.”
- “Eleştirilirsem sevilmem.”
- “Onay almazsam yanlış yapmışımdır.”
- “Kendi kararım yeterli değil.”
Bu düşünceler kişinin sürekli dışarıdan güvence aramasına neden olur. Fakat dışarıdan gelen onay geçici rahatlama sağlar. Kişi asıl değeri kendi içinde kuramadığı için tekrar tekrar onay arar.
Onaylanma İhtiyacı Nasıl Anlaşılır?
Onaylanma ihtiyacı bazen çok açık görünür. Kişi sürekli başkalarından fikir alır, beğenilmek ister, eleştirilmekten korkar. Bazen ise daha sessiz bir şekilde yaşanır. Kişi kendi içinde sürekli başkalarının gözünden kendini değerlendirir.
Onaylanma ihtiyacını gösteren bazı işaretler şunlardır:
- Karar vermeden önce sürekli başkalarına sormak
- Eleştirildiğinde çok yoğun üzülmek
- İnsanları memnun etmek için kendinden vazgeçmek
- Hayır dediğinde suçluluk hissetmek
- Beğenilmediğinde değersiz hissetmek
- Sosyal medyada beğeni ve yorumlara fazla anlam yüklemek
- Kendi fikrini söylemekten çekinmek
- Yanlış anlaşılmaktan çok korkmak
- Herkese iyi görünmeye çalışmak
- Takdir edilmediğinde motivasyonunun düşmesi
- İlişkilerde sürekli güvence beklemek
- Başkalarının ruh halinden kendini sorumlu hissetmek
- Kendi başarısını bile yeterli görememek
Bu belirtiler sık yaşanıyorsa, kişi kendi değerini başkalarının onayına fazla bağlamış olabilir.
Onaylanma İhtiyacı ve Değersizlik Hissi
Onaylanma ihtiyacı çoğu zaman değersizlik hissiyle yakından ilişkilidir. Kişi içten içe kendini yeterli, değerli ya da sevilebilir hissetmiyorsa, bu duyguyu dışarıdan almaya çalışabilir. Başkaları onu beğendiğinde, takdir ettiğinde ya da onayladığında kısa süreli bir rahatlama yaşar.
Fakat sorun şudur: Dışarıdan gelen onay, içerideki değersizlik hissini kalıcı olarak çözmez.
Kişi bir süre iyi hisseder. Sonra yeniden şüphe başlar. “Acaba gerçekten iyi miyim?”, “Beni hâlâ seviyor mu?”, “Yeterli buluyorlar mı?”, “Yanlış mı yaptım?” gibi düşünceler tekrar ortaya çıkar.
Bu yüzden onaylanma ihtiyacı bir döngüye dönüşür:
- Kişi kendinden şüphe eder.
- Dışarıdan onay arar.
- Onay alınca rahatlar.
- Rahatlama kısa sürer.
- Yeniden şüphe başlar.
- Kişi tekrar onay arar.
Bu döngü zamanla kişiyi yorar. Çünkü kişi kendi değerini içeriden hissedemez; sürekli dışarıdan kanıt bekler.
Sürekli Beğenilmek İstemek Neden Yorucudur?
Sürekli beğenilmek istemek yorucudur çünkü insanı doğal olmaktan uzaklaştırır. Kişi nasıl davranmak istediğini değil, nasıl görünmesi gerektiğini düşünmeye başlar. Bu da ilişkilerde, iş hayatında ve sosyal yaşamda sürekli bir performans hissi yaratır.
Kişi her ortamda kendini kontrol eder:
“Bunu söylersem yanlış anlaşılır mıyım?”
“Beni soğuk bulurlar mı?”
“Yeterince başarılı görünüyor muyum?”
“Fazla mı konuştum?”
“Az mı ilgilendim?”
“Beni sevdiler mi?”
Bu kadar çok düşünmek zihni yorar. Ayrıca kişi başkalarının beklentisine göre yaşadıkça kendi gerçek duygularından uzaklaşır. Bir süre sonra ne istediğini bile anlamakta zorlanabilir.
Sürekli beğenilmek istemek, insanın dışarıdan iyi görünürken içeride çok yalnız hissetmesine neden olabilir.
Onay İhtiyacı İlişkileri Nasıl Etkiler?
Onaylanma ihtiyacı ilişkilerde çok belirgin hale gelebilir. Çünkü yakın ilişkiler, kişinin sevilme, kabul edilme ve terk edilmeme ihtiyacını daha güçlü şekilde tetikler.
Onay ihtiyacı yüksek olan kişi ilişkide sürekli partnerinin ilgisini, sevgisini ve tepkisini takip edebilir. Partnerin mesajı geç cevaplaması, daha sessiz olması, ilgisinin azalması ya da eleştirel bir cümle kurması kişide yoğun kaygı yaratabilir.
Bu durumda kişi ilişkide şunları yaşayabilir:
- Sürekli güvence istemek
- Partnerin ilgisini kaybetmekten korkmak
- Kendi duygularını söylemekten çekinmek
- Sorun çıkmasın diye susmak
- Karşı tarafı memnun etmek için kendini değiştirmek
- Sevilmek için fazla fedakârlık yapmak
- Eleştiriyi terk edilme işareti gibi algılamak
- Partnerin ruh halini sürekli kontrol etmek
Bu ilişki biçimi hem kişiyi hem de ilişkiyi yorar. Çünkü ilişki bir yakınlık alanı olmaktan çıkar, kişinin değerini sürekli test ettiği bir alana dönüşür.
Onaylanma İhtiyacı Sosyal Medyada Nasıl Görünür?
Sosyal medya, onaylanma ihtiyacını artırabilen alanlardan biridir. Beğeni, yorum, izlenme ve takipçi sayısı kişinin kendini değerli hissetmesiyle bağlantılı hale gelebilir. Bu durumda kişi paylaşım yaparken sadece kendini ifade etmeyi değil, nasıl karşılanacağını düşünmeye başlar.
Sosyal medyada onay ihtiyacı şu şekilde görülebilir:
- Beğeni sayısını sık sık kontrol etmek
- Yorum gelmediğinde değersiz hissetmek
- Paylaşım sonrası kaygılanmak
- Başkalarının hayatıyla kendini kıyaslamak
- Daha iyi görünmek için kendini zorlamak
- Eleştirilmekten aşırı korkmak
- Takipçi kaybını kişisel algılamak
Burada sorun sosyal medya kullanmak değildir. Sorun, kişinin değer duygusunu tamamen dışarıdan gelen tepkilere bağlamasıdır.
Herkesi Memnun Etmeye Çalışmak Onay İhtiyacını Artırır mı?
Evet. Herkesi memnun etmeye çalışmak onaylanma ihtiyacını artırabilir. Çünkü kişi ne kadar çok uyum sağlarsa, kendi sınırlarını o kadar az fark eder. Başkalarının beklentisini kendi sorumluluğu gibi görmeye başlar.
Bu durumda kişi hayır demekte zorlanır. Kendi ihtiyacını söylemekten çekinir. İnsanları kırmamak için kendini yorar. Ancak herkesi memnun etmeye çalışmak mümkün değildir. Bu yüzden kişi ne kadar çabalarsa çabalasın, bir yerde yine yetersiz hissedebilir.
Herkesi memnun etmeye çalışan kişi çoğu zaman şunu yaşar:
“Ben bu kadar çabalıyorum ama yine de yeterli olmuyor.”
Bu da değersizlik hissini daha fazla güçlendirebilir.
Onaylanma İhtiyacı Nasıl Azalır?
Onaylanma ihtiyacının azalması, kişinin başkalarının düşüncesini tamamen önemsememesi anlamına gelmez. İnsan başkalarının fikrini elbette dikkate alabilir. Ancak kendi değerini sadece dışarıdan gelen onaya bağlamamayı öğrenebilir.
Onaylanma ihtiyacını azaltmak için şu adımlar faydalı olabilir:
- Karar verirken önce kendi düşünceni fark etmek
- Herkesin seni beğenmek zorunda olmadığını kabul etmek
- Eleştiriyi kişisel değerinle eşitlememek
- Hayır demeyi küçük adımlarla denemek
- Kendi ihtiyaçlarını suçluluk duymadan ifade etmek
- Sosyal medya tepkilerine yüklenen anlamı azaltmak
- Kendi başarını başkalarının takdirinden bağımsız değerlendirmek
- İnsanları memnun etmekle sevilmek arasındaki farkı görmek
- Kendi iç sesini güçlendirmek
Bu süreç hemen değişmeyebilir. Çünkü onaylanma ihtiyacı çoğu zaman yıllar içinde öğrenilmiş bir ilişki biçimidir. Ancak kişi bu döngüyü fark ettikçe, başkalarının onayına daha az bağımlı hale gelebilir.
Terapi Onaylanma İhtiyacında Nasıl Yardımcı Olur?
Terapi sürecinde onaylanma ihtiyacının nereden geldiği, hangi ilişkilerde arttığı ve kişinin kendi değerini neden dışarıdan gelen tepkilere bağladığı çalışılabilir.
Terapi şu alanlarda yardımcı olabilir:
- Değersizlik hissini anlamak
- Eleştirilme korkusunu çalışmak
- Çocuklukta öğrenilen koşullu sevgi inançlarını fark etmek
- Hayır deme becerisini geliştirmek
- Sınır koymayı öğrenmek
- Kendini ifade etme becerisini güçlendirmek
- İlişkilerde güvence arama döngüsünü anlamak
- Özdeğer duygusunu desteklemek
Terapi kişinin başkalarını hiç önemsemeyen biri olmasını amaçlamaz. Ama kişinin kendi değerini yalnızca başkalarının tepkisiyle ölçmesini azaltmaya yardımcı olabilir.
Onaya Bağımlı Yaşamak Yorucudur
Onaylanma ihtiyacı her insanda bir ölçüde vardır. Hepimiz görülmek, beğenilmek, kabul edilmek ve değerli hissetmek isteriz. Ancak kişi kendi değerini sürekli başkalarının onayına bağlıyorsa, bu ihtiyaç zamanla yorucu hale gelir.
Sürekli onay beklemek, insanı kendi iç sesinden uzaklaştırır. Kişi ne istediğini değil, nasıl görüneceğini düşünmeye başlar. İlişkilerde susar, iş hayatında kendini kanıtlamaya çalışır, sosyal medyada beğeniye fazla anlam yükler ve eleştirildiğinde kolayca dağılabilir.
Bu yüzden asıl mesele onay istemek değildir. Asıl mesele, onay gelmediğinde kişinin kendini değersiz hissetmesidir.
İnsan başkaları tarafından görülmek ister. Ama kendi değerini sadece başkalarının gözünden görmeye başladığında yorulur. Sağlıklı olan, dışarıdan gelen takdiri kabul edebilmek ama kendi değerini yalnızca buna teslim etmemektir.
Uzm. Psk. Burak Akkaya