Çocuklukta görülmemek, kişinin küçük yaşlarda duygularının, ihtiyaçlarının, korkularının ya da varlığının yeterince fark edilmemesi anlamına gelir. Çocuk fiziksel olarak aile içinde vardır. Ama duygusal olarak çoğu zaman yalnızdır.
Bu yalnızlık her zaman açık bir ihmal gibi görünmez. Bazen evde yemek vardır, okul ihtiyaçları karşılanır, düzen vardır. Fakat çocuğun iç dünyası sorulmaz. Ne hissettiği, neye üzüldüğü, neden sustuğu ya da neye ihtiyaç duyduğu yeterince görülmez.
Çocuk zamanla şunu öğrenebilir: “Benim duygularım önemli değil.” Bu öğrenme büyüdüğünde de etkisini sürdürebilir. Kişi ilişkilerinde görülmek ister ama bunu istemekten utanır. Sevilmek ister ama ihtiyaç duymayı zayıflık sanır.
Bu yazıda çocuklukta görülmemek nedir, yetişkinlikte nasıl iz bırakır, ilişkileri nasıl etkiler ve terapi sürecinde bu duygu nasıl ele alınabilir sorularını sade bir dille ele alacağız.
Çocuklukta Görülmemek Ne Demektir?
Çocuklukta görülmemek, sadece ilgisiz bırakılmak değildir. Bazen çocuk aile içinde konuşur ama duyulmaz. Başarılı olur ama fark edilmez. Üzülür ama önemsenmez. Korkar ama sakinleştirilmez.
Bu durumda çocuk kendi duygusunu içeride tutmaya başlar.
Çünkü her duygu karşılık bulmadığında çocuk şunu hisseder:
“Anlatmanın bir anlamı yok.”
Zamanla çocuk daha az ister. Daha az ağlar. Daha az sorun çıkarır. Daha az ihtiyaç gösterir. Dışarıdan uyumlu, güçlü ya da olgun görünebilir. Fakat içeride görülmemiş bir taraf kalır.
Bu taraf yetişkinlikte çoğu zaman sessizce kendini gösterir.
Görülmeyen Çocuk Ne Öğrenir?
Bir çocuğun görülmeye ihtiyacı vardır. Çünkü çocuk kendisini önce bakım verenin bakışıyla tanır. “Ben değerliyim”, “Ben önemliyim”, “Duygularım anlaşılabilir” duygusu çoğu zaman bu ilişki içinde gelişir.
Eğer çocuk sürekli ihmal edildiyse, küçümsendiyse ya da duyguları ciddiye alınmadıysa kendisiyle ilgili bazı inançlar geliştirebilir.
Şöyle düşünebilir:
“Ben önemli değilim.”
“Duygularımı göstermemeliyim.”
“İhtiyaç duymak ayıp.”
“Bir şey istersem yük olurum.”
“Sevilmek için uslu, başarılı ya da faydalı olmalıyım.”
Bu inançlar çocuklukta ortaya çıkar. Ancak yetişkinlikte kişinin ilişkilerini, seçimlerini ve kendine bakışını etkileyebilir.
Çocuklukta Görülmemek Yetişkinlikte Nasıl Görülür?
Çocuklukta görülmemek yetişkinlikte birçok farklı şekilde kendini gösterebilir. Kişi bazen bunu doğrudan “Ben çocukken görülmedim” diye ifade etmez. Daha çok bugünkü yaşamındaki tekrar eden sorunlarla fark eder.
Kişi ilişkilerinde sürekli onay bekleyebilir. Karşı tarafın ilgisi azalınca yoğun kaygı yaşayabilir. Küçük bir mesafeyi reddedilme gibi algılayabilir. Kendi ihtiyacını söylemekten çekinebilir.
Bazı kişiler ise tam tersi şekilde kimseye ihtiyaç duymamaya çalışır. Yardım istemez. Duygularını açmaz. Kırıldığını söylemez. İçten içe görülmek ister ama bunu belli etmez.
Yani görülmemiş çocukluk iki farklı yetişkinlik tepkisine dönüşebilir:
Biri sürekli görülmeye çalışır.
Diğeri görülme ihtiyacını tamamen saklar.
İki durumda da temel duygu benzerdir: “Ben olduğum halimle fark ediliyor muyum?”
Değersizlik Hissi ve Görülmeme
Çocuklukta görülmemek, yetişkinlikte değersizlik hissini besleyebilir. Çünkü çocuk kendi değerini çoğu zaman ilişkilerde aldığı karşılıkla anlamlandırır.
Eğer çocuk sürekli fark edilmediyse, başarıları küçümsendiyse, duyguları geçiştirildiyse ya da kardeşleriyle kıyaslandıysa kendini yeterince değerli hissetmeyebilir.
Yetişkinlikte bu kişi dışarıdan başarılı olabilir. İnsanlar tarafından takdir edilebilir. Fakat içten içe hâlâ “Yeterli değilim” duygusunu taşıyabilir.
Bu nedenle sürekli kendini kanıtlama ihtiyacı hissedebilir. Daha çok çalışır. Daha çok verir. Daha çok susar. Daha çok uyum sağlar.
Ama ne kadar çabalarsa çabalasın, içindeki boşluk tam olarak dolmayabilir.
Çünkü mesele sadece başarı değildir. Mesele, kişinin olduğu haliyle görülmeye duyduğu eski ihtiyaçtır.
Onay İhtiyacı Neden Artar?
Çocuklukta yeterince görülmeyen kişi, yetişkinlikte dışarıdan onay alma ihtiyacına daha açık hale gelebilir. Çünkü kendi değerini içeriden hissetmekte zorlanır.
Birinin mesaj atması, beğenmesi, takdir etmesi ya da yakın davranması kişiye kısa süreli rahatlama verebilir. Fakat bu rahatlama uzun sürmez.
Çünkü içerdeki temel soru hâlâ durur:
“Ben gerçekten değerli miyim?”
Bu yüzden kişi sürekli onay arayabilir. İnsanları memnun etmeye çalışabilir. Hayır demekte zorlanabilir. Eleştiriye karşı aşırı hassas olabilir.
Onay ihtiyacı çoğu zaman dikkat çekme isteği değildir. Daha çok görülmemiş bir tarafın hâlâ kabul edilme arzusudur.
İlişkilerde Görülme İhtiyacı
Çocuklukta görülmemek, yetişkinlikte romantik ilişkileri doğrudan etkileyebilir. Kişi partnerinden sadece sevgi değil, aynı zamanda fark edilme ister.
“Beni anlasın.”
“Ben söylemeden fark etsin.”
“Değer verdiğini göstersin.”
“Benim ne yaşadığımı görsün.”
Bu beklentiler insani beklentilerdir. Ancak çocukluktan gelen görülmeme yarası varsa, partnerin küçük bir dikkatsizliği bile çok büyük bir kırılma gibi hissedilebilir.
Mesajın geç gelmesi, özel bir günün unutulması, ilgisiz bir cevap ya da duygusal mesafe kişide yoğun kaygı yaratabilir.
Çünkü kişi sadece bugünkü olaya tepki vermez. Bazen geçmişte görülmeyen çocuk tarafı da o ilişkinin içinde yeniden aktive olur.
Bu nedenle ilişkide mesele sadece “İlgi azaldı mı?” değildir. Bazen asıl soru şudur:
“Ben yine mi fark edilmedim?”
Kendini Anlatmakta Zorlanmak
Görülmeyen çocuk, yetişkin olduğunda kendini anlatmakta zorlanabilir. Çünkü geçmişte anlatmanın bir karşılığı olmamıştır.
Kişi ne hissettiğini bilir ama söyleyemez. Kırıldığını fark eder ama dile getiremez. İhtiyacı vardır ama istemekten utanır.
Bazen de tam tersine çok fazla açıklama yapar. Anlaşılmadığını hissettikçe daha çok konuşur. Kendini savunur. Niyetini ispatlamaya çalışır.
Bu iki davranış farklı görünür ama kökü benzerdir.
Birinde kişi “Anlatsam da değişmez” der.
Diğerinde “Beni anlamaları için daha çok anlatmalıyım” der.
İkisi de görülmeme deneyiminin yetişkinlikte bıraktığı izlerden biri olabilir.
Sürekli Güçlü Görünmek
Çocuklukta görülmeyen bazı kişiler erken yaşta güçlü görünmeyi öğrenir. Çünkü duyguları görülmediğinde, kendi kendini toparlamak zorunda kalmıştır.
Bu kişiler yetişkinlikte de kolay kolay yardım istemez. Kırıldığını belli etmez. Yorulduğunu söylemez. Ağlayamaz. İçinde çok şey yaşasa da dışarıdan kontrollü görünür.
Çevresi onu “güçlü” biri olarak tanır. Fakat bu güç bazen gerçek bir rahatlıktan değil, mecburiyetten gelir.
Sürekli güçlü görünmek, kişinin görülme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Sadece onu daha derine iter.
Bu yüzden kişi bazen kalabalık içinde bile yalnız hissedebilir.
Hayır Diyememek ve Sınır Koyamamak
Çocuklukta görülmemek, kişinin sınır koymasını da zorlaştırabilir. Çünkü çocukken kabul görmek için uyumlu olmak zorunda kalmış olabilir.
Böyle büyüyen biri yetişkinlikte hayır dediğinde suçluluk hissedebilir. Kendi ihtiyacını söylediğinde bencil olduğunu düşünebilir. Birini kırmamak için kendini zorlayabilir.
Bu durum ilişkilerde, aile içinde ve iş hayatında tekrar edebilir.
Kişi çok şey verir. Çok şey taşır. Çok anlayış gösterir. Fakat kendi sınırları aşılınca bunu fark etmekte gecikebilir.
Çünkü geçmişten gelen inanç şudur:
“Ben ancak uyum sağlarsam kabul edilirim.”
Oysa sağlıklı ilişkide kabul görmek için kendinden vazgeçmek gerekmez.
Çocuklukta Görülmemek ve Duygusal Yoksunluk
Çocuklukta görülmemek, duygusal yoksunluk hissiyle yakından ilişkilidir. Duygusal yoksunluk, kişinin içten içe anlaşılmayacağını, desteklenmeyeceğini ya da ihtiyaçlarının karşılanmayacağını hissetmesidir.
Bu kişi yetişkinlikte sevildiği bir ilişkide bile yalnız hissedebilir. Çünkü sevgi gelse bile onu almak kolay olmayabilir.
Bazen partneri ilgi gösterir ama kişi buna güvenemez. Bazen biri yakınlık kurar ama kişi bunun geçici olduğunu düşünür. Bazen de ihtiyaç duyduğu ilgiyi alamadığında hızla içine kapanır.
Duygusal yoksunlukta temel duygu çoğu zaman şudur:
“Benim içimdeki şeyi kimse gerçekten görmeyecek.”
Bu duygu kişinin ilişkilerde ya aşırı talepkâr ya da aşırı geri çekilen biri gibi görünmesine neden olabilir.
Görülmemek Öfkeye Dönüşebilir mi?
Evet. Çocuklukta görülmemek bazen yetişkinlikte öfke olarak ortaya çıkabilir. Çünkü görülmeyen ihtiyaç uzun süre bastırıldığında içeride kırgınlık birikir.
Kişi küçük şeylere büyük tepki verebilir. Önemsiz görünen bir olay yoğun öfke yaratabilir. Aslında öfke sadece bugünkü olaya değil, yıllarca görülmemiş olmaya da ait olabilir.
Bazı kişiler ise öfkesini dışarıya değil, kendine yöneltir. Kendini suçlar. Kendini yetersiz görür. “Ben fazla hassasım” der. “Ben sorun çıkarıyorum” diye düşünür.
Oysa bazen sorun kişinin fazla hassas olması değildir. Bazen kişi uzun süre fark edilmediği için artık küçük bir ihmal bile çok büyük gelir.
Terapi Sürecinde Görülmeme Duygusu Nasıl Ele Alınır?
Terapi sürecinde çocuklukta görülmemek, kişinin bugünkü duygu ve ilişki örüntüleri üzerinden ele alınır. Amaç geçmişi suçlamak değildir. Amaç geçmişte öğrenilen bazı duygusal kalıpların bugünü nasıl etkilediğini anlamaktır.
Kişi terapide şunları fark etmeye başlayabilir:
- Hangi ilişkilerde görülmemiş hissediyor?
- Ne olduğunda değersizlik duygusu tetikleniyor?
- Kendi ihtiyacını söylemek neden zor geliyor?
- Onay alamadığında içinde ne oluyor?
- Neden sürekli güçlü görünmeye çalışıyor?
- Hayır dediğinde neden suçluluk hissediyor?
- Kırıldığında neden susuyor ya da fazla açıklama yapıyor?
Bu farkındalıklar kişinin kendisiyle daha sağlıklı bir ilişki kurmasına yardımcı olabilir.
Terapi, kişinin geçmişte görülmeyen tarafını bugün daha dikkatli duymasını sağlar.
Ankara Psikolog Desteği Ne Zaman Değerlendirilebilir?
Çocuklukta görülmemek, yetişkinlikte kişinin ilişkilerini, benlik algısını, sınırlarını ve duygusal dayanıklılığını etkiliyorsa psikolojik destek değerlendirilebilir.
Ankara psikolog arayışında olan kişiler; değersizlik hissi, onay ihtiyacı, duygusal yoksunluk, kaygı, ilişki sorunları, hayır diyememek, sınır koymakta zorlanmak ve çocukluk yaşantılarının bugüne etkisi gibi konularda bireysel terapi desteği alabilir.
Çukurambar psikolog arayışında olan kişiler için yüz yüze terapi seçeneği değerlendirilebilir. Uygun durumlarda online seans ve online terapi süreci de planlanabilir.
Psikolog Burak Akkaya ile yürütülen terapi sürecinde çocuklukta görülmemek; kişinin bugünkü ilişki döngüleri, duygu düzenleme biçimi, kendilik algısı ve yakınlık kurma tarzı üzerinden ele alınabilir.
Görülmeyen Çocuk Büyür Ama İzleri Kalabilir
Çocuklukta görülmemek, yetişkinlikte sessiz ama derin izler bırakabilir. Kişi büyür, çalışır, ilişki kurar, sorumluluk alır. Fakat içinde hâlâ fark edilmeyi bekleyen bir taraf kalabilir.
Bu taraf bazen onay ihtiyacı olarak görünür. Bazen değersizlik hissi olarak. Bazen ilişkilerde aşırı hassasiyet, hayır diyememek, sürekli güçlü durmak ya da kimseye ihtiyaç duymamaya çalışmak şeklinde ortaya çıkar.
Görülmemiş olmak, kişinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Sadece değerinin yeterince aynalanmadığı bir geçmişe işaret edebilir.
Bazen iyileşme, geçmişte kimsenin sormadığı soruyu bugün kendine sormakla başlar:
“Ben ne hissediyorum ve neye ihtiyaç duyuyorum?”
Uzm. Psk. Burak Akkaya